به گزارش ایران کشت به نقل از ایرنا : یزد برای مدیریت پایدار منابع آب کشاورزی، اجرای مجموعه ای از راهکارهای هفت گانه را دنبال می کند؛ راهکارهایی که توسعه آبیاری نوین، پایش هوشمند برداشت، اصلاح الگوی کشت، کاهش هدررفت آب، تجمیع اراضی و مدیریت پوشش گیاهی و ریزاقلیم را شامل می شود.
مدیرعامل شرکت سهامی آب منطقه ای یزد، جواد محجوبی، با اشاره به تداوم خشکسالی، کاهش بارندگی و افت منابع آب زیرزمینی، این راهبردها را با محوریت اصلاح الگوی کشت، فناوری های نوین آبیاری و پایش هوشمند مصرف در بخش کشاورزی استان تبیین کرده است.
از مجموع ۱۱۲ هزار هکتار اراضی قابل کشت استان یزد، ۳۲ هزار و ۳۵۴ هکتار معادل ۲۹ درصد به اراضی زراعی و ۷۹ هزار و ۶۴۶ هکتار معادل ۷۱ درصد به محصولات باغی و گلخانه ای اختصاص دارد. همچنین سالانه حدود ۸۲۰ تا ۸۴۰ میلیون مترمکعب آب از چاه ها، قنوات و چشمه های استان برداشت می شود که بیش از ۷۸ درصد آن به مصرف بخش کشاورزی می رسد.
هفت راهکار مدیریت آب کشاورزی در یزد
محجوبی توسعه سیستم های آبیاری نوین را یکی از محورهای اصلی این بسته دانست و بر استفاده از سامانه های آبیاری زیرسطحی برای کاهش تبخیر سطحی و افزایش راندمان مصرف آب تاکید کرد.
تجهیز چاه های کشاورزی به کنتورهای هوشمند و اندازه گیری دقیق حجم برداشت آب، دومین محور این برنامه است. بر اساس این راهکار، پایش مستمر مصرف با هدف جلوگیری از اضافه برداشت از منابع آب زیرزمینی دنبال می شود.
تغییر الگوی کشت نیز در این بسته مورد توجه قرار گرفته است. جایگزینی گونه های زراعی و باغی پرمصرف با گیاهان کم آب خواه و سازگار با اقلیم کویری، از جمله گیاهان دارویی، به عنوان یکی از راهکارهای مدیریت منابع آبی معرفی شده است.
کاهش هدررفت و نشت آب در مسیرهای انتقال نیز از دیگر محورهای این برنامه است. تبدیل کانال های روباز به خطوط لوله انتقال آب می تواند از هدررفت و تبخیر آب در مسیر انتقال جلوگیری کند.
محجوبی همچنین برنامه ریزی تقویم کشت و انتخاب ارقام متناسب با ظرفیت اکولوژیکی و توان هیدرولوژیکی هر منطقه را از راهکارهای مدیریت مصرف آب عنوان کرد.
با توجه به خرده مالکی اراضی کشاورزی در یزد، تجمیع اراضی خرد و استفاده از رویکرد مدیریت مشارکتی نیز در این بسته پیشنهاد شده است تا بهره برداران بتوانند اتلاف آب را کاهش داده و راندمان تولید را افزایش دهند.
هفتمین محور، مدیریت پوشش گیاهی و ریزاقلیم مزارع است. استفاده از سایه بان، کاشت بادشکن و مدیریت خرداقلیم مزارع با هدف کاهش تنش گرمایی و افت تبخیر و تعرق پیشنهاد شده است.
تاکید بر صرفه جویی ۱۰ تا ۲۰ درصدی
محمد راسترو، معاون برنامه ریزی شرکت آب منطقه ای یزد، نیز با اشاره به تداوم کاهش نزولات جوی، صرفه جویی حداقل ۱۰ تا ۲۰ درصدی در بخش های کشاورزی، شرب و صنعت را مهم ترین راهکار برای جلوگیری از فشار بر منابع آب زیرزمینی و حفظ پایداری تامین آب شرب عنوان کرد.
وی کاهش مصرف و افزایش بهره وری در بخش کشاورزی را که سهم قابل توجهی از برداشت منابع آب زیرزمینی را به خود اختصاص می دهد، از مهم ترین اولویت ها دانست و بر اجرای سند سازگاری با کم آبی، تجهیز چاه های کشاورزی به کنتور هوشمند و جلوگیری از اضافه برداشت تاکید کرد.
مدیریت مصرف آب بر اساس الگوی کشت
عباس حاج حسین، رئیس سازمان جهاد کشاورزی یزد، نیز اعلام کرد حدود ۳۷ هزار هکتار از اراضی کشاورزی استان به سامانه های نوین آبیاری مجهز شده اند و تمامی چاه های کشاورزی استان کنتور هوشمند دارند.
به گفته وی، مصرف آب بر اساس الگوی کشت و سهمیه تعیین شده مدیریت می شود و محصولات پرمصرف و ناسازگار با شرایط اقلیمی یزد به تدریج حذف و محصولات جایگزین متناسب با شرایط استان معرفی شده اند.
حاج حسین با اشاره به وضعیت اراضی کشاورزی استان گفت از مجموع حدود ۱۷۰ هزار هکتار اراضی استان، حدود ۴۰ هزار هکتار به دلیل محدودیت منابع آب از چرخه تولید سنتی و معمول خارج شده و اکنون ۱۳۰ هزار هکتار قابل کشت است.
وی افزود با وجود کاهش سطح زیرکشت، تولیدات کشاورزی استان کاهش قابل توجهی نداشته و تغییر الگوی کشت و توسعه کشت های متراکم و گلخانه ای، افزایش تولید در واحد سطح را به همراه داشته است.
بر اساس این گزارش، حدود ۶ هزار هکتار کشت سبزی و صیفی در فضای باز استان به تدریج حذف و به حدود ۲ هزار هکتار کشت گلخانه ای تبدیل شده است؛ تغییری که افزایش عملکرد و بهره وری تولید را به همراه داشته است.
جمع بندی: مدیریت آب کشاورزی در یزد از اصلاح الگوی کشت و توسعه آبیاری نوین تا کنترل هوشمند برداشت و مدیریت ریزاقلیم را دربر می گیرد. با توجه به محدودیت منابع آب استان، به نظر شما کدام یک از این راهکارها باید در اولویت اجرای برنامه های کشاورزی یزد قرار گیرد؟
