به گزارش ایران کشت به نقل از پایگاه اطلاع رسانی وزارت جهاد کشاورزی، معاون دفتر امور خاک کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی با اعلام اینکه میانگین فرسایش سالانه خاک در کشور ۱۶.۵ تن در هکتار برآورد شده است، گفت میانگین فرسایش سالانه در کشورهای توسعه یافته حدود سه تا پنج تن در هکتار است.
سیداسماعیل صالحی اظهار کرد: میزان فرسایش در مناطق مختلف کشور متفاوت است و در استان هایی که توپوگرافی کوهستانی تری دارند، نرخ فرسایش ممکن است بیشتر باشد، در حالی که این نرخ در استان های مسطح تر کمتر است.
وی با اشاره به وضعیت فرسایش خاک در ایران در مقایسه با کشورهای توسعه یافته افزود: نرخ فرسایش فعلی در کشور قابل توجه است و باید به سمت افزایش اقدامات پیشگیرانه و حفاظتی حرکت کنیم؛ چرا که این میزان در کشورهای توسعه یافته بین سه تا پنج تن در هکتار است.
راهکارهای کاهش فرسایش خاک
صالحی درباره راهکارهای کاهش فرسایش خاک در عرصه های منابع طبیعی بیان کرد: در این مناطق باید به سمت عملیات آبخیزداری رفت، پوشش گیاهی را تقویت کرد، دام مازاد را کاهش داد و مدیریت چرا و مرتع را اعمال کرد.
معاون دفتر امور خاک کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی درباره اقدامات مورد نیاز در بخش کشاورزی نیز گفت: در مناطقی که کشاورزان در جهت شیب شخم و شیار می کنند، باید با برگزاری کلاس های آموزشی، آگاهی لازم به کشاورزان داده شود تا از شخم و شیار در جهت شیب خودداری کنند؛ زیرا بارندگی می تواند موجب تشدید فرسایش شود.
وی افزود: این موضوع در دستور کار قرار دارد و در سطح استان ها با کمک مدیران آب و خاک و مدیریت ترویج، فرهنگ سازی و آموزش دنبال می شود تا نرخ فرسایش خاک در کشور کاهش یابد.
شوری خاک؛ چالشی بی صدا اما پرسرعت
صالحی در ادامه، شوری خاک را یکی دیگر از چالش های حوزه خاک کشور دانست و گفت: یکی از چالش های کنونی، شوری خاک است که به صورت بی صدا و پرسرعت در خاک های کشور در حال گسترش است.
وی تغییرات اقلیمی، آبیاری با آب های زیرزمینی و استفاده از آب های بی کیفیت را از عوامل موثر بر افزایش شوری خاک عنوان کرد و افزود: در برخی موارد با آب هایی آبیاری می شود که EC بالایی دارند و استفاده از این آب ها می تواند خاک کشاورزی را تحلیل برده و به سمت شوری سوق دهد.
این مسئول ادامه داد: مدیریت نادرست آبیاری نیز به این مسئله دامن می زند. بالا بودن سطح سفره های آب زیرزمینی در مناطقی که هنوز زهکشی در آنها ایجاد نشده است، یکی دیگر از عوامل تشدید کننده شوری خاک به شمار می رود.
وی بهره برداری بی رویه از آب های زیرزمینی را نیز از عوامل مهم گسترش شوری در کشور دانست و گفت این مسئله می تواند دلیل بسیار مهمی در گسترش شوری باشد.
قانون حفاظت از خاک و تقسیم وظایف دستگاه ها
معاون دفتر امور خاک کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به قانون حفاظت از خاک اظهار کرد: کشور در دهه های گذشته در زمینه خاک قانون نداشت، اما در سال ۱۳۹۸ با تصویب قانون حفاظت از خاک توسط مجلس شورای اسلامی و ابلاغ آن، کشور صاحب قانون در زمینه خاک شد.
وی افزود: در سال ۱۴۰۰ نیز خط مشی های مدیریت، حفاظت و بهره برداری پایدار از خاک توسط هیئت دولت ابلاغ و پس از آن، آیین نامه اجرایی قانون حفاظت از خاک نیز مصوب و توسط هیئت دولت ابلاغ شد.
صالحی بیان کرد: با ابلاغ این قوانین بالادستی، کشور صاحب قانون در زمینه خاک شده است و مسائل مربوط به تخریب یا آلودگی خاک باید بر مبنای این قانون بررسی و با متخلفان برخورد شود.
وی با اشاره به تشکیل پرونده در موارد تخریب یا آلودگی خاک افزود: در مواردی که تخریب خاک یا آلودگی وجود داشته باشد، بر اساس قانون به صورت قانونمند پرونده تشکیل می شود و در مراجع قضایی به این موضوع رسیدگی خواهد شد.
صالحی درباره تقسیم وظایف دستگاه ها توضیح داد: قانون، موضوع تخریب خاک و آلودگی خاک را تفکیک کرده است؛ به این صورت که پیگیری تخریب خاک بر عهده وزارت جهاد کشاورزی و موضوع آلودگی خاک در حوزه سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفته است.
تهیه ۱۰ دستورالعمل از ۱۷ دستورالعمل مورد نیاز
وی درباره ضمانت اجرایی قانون اظهار کرد: هر قانونی که تصویب می شود، برای اجرایی شدن مواد آن به آیین نامه اجرایی نیاز دارد. آیین نامه اجرایی در واقع دستورالعملی است که چگونگی عملیاتی کردن مواد قانون را برای کارشناسان روشن می کند.
صالحی ادامه داد: در سال ۱۴۰۲ آیین نامه اجرایی قانون مصوب و ابلاغ شد و اکنون حدود سه سال از آن می گذرد. در این مدت نیز مکلف بودیم حدود ۱۷ دستورالعمل و شیوه نامه فنی را تهیه، تدوین، تصویب و ابلاغ کنیم.
وی افزود: از این تعداد، تاکنون حدود ۱۰ دستورالعمل آماده شده و به مرور توسط وزیر ابلاغ می شود تا به عنوان سند بالادستی در اختیار کارشناسان قرار گیرد و آنها بتوانند مسائل مربوط به تخریب یا آلودگی خاک را بر اساس این دستورالعمل ها پیگیری و برای آنها تشکیل پرونده کنند.
ناهماهنگی دستگاه ها؛ مهمترین چالش اجرای قانون
معاون دفتر امور خاک کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی مهمترین چالش اجرای قانون حفاظت از خاک را ناهماهنگی میان دستگاه های مسئول در حوزه خاک دانست و گفت: کشور از نظر قانون، داده و اطلاعات، کارشناسان بخش تحقیقات و بخش دانشگاهی کمبودی ندارد، اما مشکلی که اکنون وجود دارد، ناهماهنگی میان دستگاه هایی است که در زمینه خاک مسئولیت دارند.
وی ادامه داد: این ناهماهنگی باعث شده هر دستگاه به صورت جزیره ای کار خود را انجام دهد و وقتی کارها جزیره ای می شود، مسائل، مشکلات و چالش ها روز به روز بیشتر می شوند.
صالحی افزود: در داخل وزارت جهاد کشاورزی، متولی عرصه های ملی، منابع طبیعی است و در عرصه های کشاورزی نیز جهاد کشاورزی پیگیری هایی دارد. اگر این دو مجموعه نتوانند با یکدیگر هماهنگ باشند و هر کدام در زمینه سیاست های فرسایش، پیشگیری و مهار به صورت جداگانه عمل کنند، به هدف نزدیک نمی شویم.
معاون دفتر امور خاک کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی اظهار کرد: قانون تعیین کرده است هر جا قرار است مطالعه ای انجام شود، این مطالعات باید بر مبنای دستورالعملی باشد که مؤسسه تحقیقات خاک و آب تهیه می کند. در این دستورالعمل ها خدمات مطالعات خاک به صورت دقیق مشخص شده و همه دستگاه ها باید مطالعات خود را بر اساس این استاندارد پیش ببرند.
وی افزود: اطلاعات و داده های تولید شده نیز باید بر اساس همین استاندارد در بانک ملی منابع خاک کشور که با مسئولیت مؤسسه تحقیقات ایجاد می شود، قرار گیرد.
صالحی تاکید کرد: بنابراین باید یک وحدت رویه میان دستگاه ها وجود داشته باشد تا اطلاعات تولید شده بتواند در بانک ملی منابع خاک قرار گیرد.
فعالیت ستاد ملی و کارگروه های تخصصی خاک
وی با اشاره به پیش بینی ستاد ملی در قانون حفاظت از خاک گفت: برای ایجاد این هم افزایی، ستاد ملی در قانون پیش بینی شده و تاکنون حدود دو تا سه جلسه این ستاد برگزار شده است.
معاون دفتر امور خاک کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی افزود: این ستاد حدود هشت کارگروه تخصصی دارد که بر اساس موضوعاتی مانند فرسایش، شوری و کم استفاده ماندن ظرفیت های خاک تشکیل جلسه می دهند تا در جهت حل مشکلات و سیاست های مورد نظر، هماهنگی و هم افزایی ایجاد کنند.
با توجه به فاصله میان نرخ فرسایش خاک در ایران و کشورهای توسعه یافته و همزمانی آن با گسترش شوری خاک، اجرای هماهنگ سیاست های حفاظت از خاک اهمیت بیشتری پیدا می کند. به نظر شما مهمترین اولویت برای کاهش فرسایش و حفاظت از خاک کشور چیست؟ دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید.
