به گزارش ایران کشت و به نقل از ایرنا، مدیریت مشارکتی آب رویکردی است که با هدف افزایش نقش بهره‌برداران در تصمیم‌گیری، مدیریت، حفاظت و بهره‌برداری از منابع آب دنبال می‌شود و بر اساس آن، دولت به‌تدریج از تصدی‌گری مستقیم فاصله گرفته و بیشتر نقش تنظیم‌گری، نظارت و فراهم کردن زیرساخت‌های لازم را بر عهده می‌گیرد. در این الگو، کشاورزان و تشکل‌های بخش کشاورزی به عنوان بهره‌برداران اصلی آب، سهم بیشتری در مدیریت منابع و نحوه استفاده از آن خواهند داشت.
تشکیل و تقویت تشکل‌های کشاورزی، آموزش بهره‌برداران، تکمیل شبکه‌ها و تجهیزات آبرسانی و تحویل آب در زمان، میزان و مکان مناسب از پیش‌نیازهای این فرآیند است؛ رویکردی که در نهایت می‌تواند با افزایش بهره‌وری آب، زمینه استفاده بهتر از ظرفیت طرح‌هایی مانند سد و شبکه گلورد و حرکت کشاورزی منطقه به سمت توسعه پایدار را فراهم کند.
در همایش «شکرانه تأمین آب برنج؛ از مشارکت تا حکمرانی آب» که امروز –دوشنبه- در بهشهر با حضور جمعی از مسوولان و کشاورزان شرق استان برگزار شد بر این نکته تأکید شد که محدودیت منابع آب، افزایش نیازهای بخش کشاورزی و ضرورت ارتقای بهره‌وری، ادامه مدیریت صرفاً دولتی را دشوار کرده و این وضعیت نیز مشارکت مستقیم بهره‌برداران را به یک ضرورت تبدیل کرده است.
مدیریت آب باید به بهره‌برداران واگذار شود
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران در این همایش گفت: مدیریت مشارکتی به معنای آن است که بخشی از مسئولیت مدیریت منابع آب به بانیان و بهره‌برداران اصلی واگذار شود تا مدیریت آب با اثربخشی بیشتری انجام گیرد و کشاورزان نیز در حفاظت و بهره‌برداری از منابع نقش مستقیم داشته باشند.
حیدر داوودیان افزود: در برنامه هفتم توسعه، مدیریت مشارکتی به عنوان یکی از رویکردهای مهم مورد تأکید قرار گرفته و بر این اساس باید از مدیریت صرفاً دولتی فاصله گرفت و دولت بیشتر در جایگاه تنظیم‌گر قرار گیرد.
وی با اشاره به آغاز فعالیت‌های شرکت آب منطقه‌ای مازندران برای حرکت به سمت این رویکرد از ابتدای سال ۱۴۰۵، گفت: این فرآیند ابتدا از مدیریت آب‌های سطحی آغاز می‌شود، اما در نهایت می‌توان حفاظت و بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی را نیز به کشاورزان و بهره‌برداران واگذار کرد.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران، شکل‌گیری و تقویت تشکل‌های کشاورزی را یکی از الزامات این مسیر دانست و گفت: برای تحقق مدیریت مشارکتی به همراهی فرمانداران، سازمان جهاد کشاورزی، دهیاران، شوراها، بخشداران و همه دستگاه‌هایی نیاز است که می‌توانند در شکل‌گیری و تقویت تشکل‌های آب و کشاورزی نقش داشته باشند.
تحول کشاورزی بدون مشارکت مردم ممکن نیست
رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران نیز با تأکید بر اینکه ماهیت کشاورزی در ایران مردمی است، گفت: بیش از ۹۵ درصد فعالیت‌های کشاورزی توسط مردم انجام می‌شود و به همین دلیل تحول و توسعه این بخش نیز باید با حضور و مشارکت واقعی مردم و بهره‌برداران دنبال شود.
علی تیموری افزود: کشاورزی تنها یک فعالیت اقتصادی نیست و با امنیت غذایی، اجتماعی و ملی ارتباط دارد؛ بنابراین در برنامه‌ریزی برای آینده این بخش باید نقش کشاورزان و تشکل‌های آنان جدی گرفته شود.
وی با اشاره به ضرورت تغییر نقش دولت در مدیریت بخش کشاورزی و آب گفت: دولت باید زیرساخت‌ها و بسترهای لازم را فراهم کند و سپس زمینه را برای واگذاری امور به تشکل‌های فعال بخش کشاورزی فراهم سازد؛ حتی در بخش‌هایی از سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی نیز باید نقش مردم پررنگ‌تر شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران، تکمیل زیرساخت‌های آبرسانی را یکی از پیش‌نیازهای واگذاری مدیریت آب دانست و اظهار کرد: شبکه‌های اصلی و فرعی، تجهیزات و تأسیسات لازم باید تکمیل شود تا آب در زمان، میزان و مکان مناسب به کشاورز برسد و پس از آن بتوان مدیریت این فرآیند را به تشکل‌های بهره‌برداران سپرد.
تیموری تأکید کرد: صرف توزیع آب به معنای مدیریت مشارکتی نیست و نحوه ارائه خدمات نیز باید متناسب با نیاز کشاورز باشد؛ از این رو اجرای این رویکرد با چالش‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، مدیریتی و زیرساختی همراه است و عبور از این موانع نیازمند همکاری دستگاه‌های دولتی و بخش مردمی است.
تشکل‌های کشاورزی حلقه اتصال مردم و مدیریت آب هستند
فرماندار بهشهر نیز مدیریت صحیح آب را با توجه به محدودیت منابع، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر دانست و گفت: برای استفاده از ظرفیت مردم در مدیریت آب باید تشکل‌های بخش کشاورزی شکل بگیرند و تقویت شوند و در کنار آن، آموزش بهره‌برداران نیز مورد توجه قرار گیرد.
محمد حامدی‌رستمی افزود: اگر کشاورزان و بخش خصوصی آموزش‌های لازم را برای مدیریت صحیح آب دریافت کنند، می‌توان به افزایش بهره‌وری منابع و استفاده بهتر از ظرفیت‌های موجود امیدوار بود.
وی با اشاره به سد و شبکه گلورد گفت: بهره‌برداری از این طرح می‌تواند تحول مهمی در کشاورزی منطقه ایجاد کند، اما استفاده مناسب از این ظرفیت آبی نیز بدون مدیریت صحیح، توزیع مناسب و مشارکت کشاورزان امکان‌پذیر نیست.
فرماندار بهشهر همچنین بر ضرورت همکاری شرکت آب منطقه‌ای، سازمان جهاد کشاورزی و سایر دستگاه‌های مرتبط با کشاورزان تأکید کرد و گفت: باید از کشاورزی معیشتی به سمت کشاورزی صنعتی و توسعه‌یافته حرکت کرد و از ظرفیت‌های ایجادشده در حوزه آب برای افزایش بهره‌وری بخش کشاورزی استفاده شود.
از مدیریت دولتی تا حکمرانی مشارکتی آب
در این همایش یک پنل تخصصی با حضور جمعی از متخصصان و کارشناسان حوزه آب و کشاورزی نیز با هدف افزایش آگاهی کشاورزان از طرح مدیریت مشارکتی و مزایای این طرح برگزار شد.
برآیند دیدگاه‌های مطرح‌شده در این همایش نشان می‌دهد مدیریت مشارکتی آب صرفاً به معنای واگذاری توزیع آب به کشاورزان نیست، بلکه فرآیندی تدریجی برای تغییر شیوه حکمرانی منابع آب است؛ به این معنا که دولت زیرساخت‌ها و چارچوب‌های قانونی و نظارتی را فراهم کند و بهره‌برداران نیز در مدیریت، حفاظت و تصمیم‌گیری درباره منابع آب سهم بیشتری داشته باشند.
در این مسیر، تشکیل تشکل‌های توانمند، آموزش کشاورزان، تکمیل شبکه‌های آبرسانی و تحویل عادلانه و به‌موقع آب، پیش‌شرط‌های اصلی اجرای طرح به شمار می‌رود. اگر این حلقه‌ها در کنار یکدیگر شکل بگیرد، مدیریت مشارکتی می‌تواند علاوه بر افزایش بهره‌وری آب، زمینه استفاده بهتر از ظرفیت طرح‌هایی مانند سد و شبکه گلورد و حرکت کشاورزی منطقه به سمت توسعه پایدار را فراهم کند.
